Η Σαμαρκάνδη ...του Καζαντζακη

1929.... μπήκα στο Τουρκεστάν χωρίς άδεια, γιατί θέλω να δω τη Σαμαρκάνδη και τη Βουχάρα. Από τα παιδικάτα μου οι δύο αυτές πολιτείες με τάραζαν και πρέπει να τις δω - να λευτερωθώ. Όσο ταξιδεύω, νιώθω πως τo ταξίδι  για μένα δεν είναι παρά ανάγκη ελευθερίας. Ό,τι έχει γοητέψει το νου και την καρδιά μου και με τρώει, τότε μόνο το νικώ και γλιτώνω από το να το δω, το χαρώ και προχωρήσω. Η Ρουσία πια για μένα είναι πίσου μου, δε νιώθω πια καμιά ανησυχία και λαχτάρα. Πάει! Θάμα ήταν, άπειρες χαρές, ο Βόλγας που κυλάει σα βασιλόφλεβα στο μεσοφρύδι μου. Δεν την αρνούμαι, την παίρνω μαζί μου, γίνεται αίμα μου, και πια όταν πεθυμώ τίποτα, εγώ και αυτή η Παλαιστίνη, η Ισπανία, το Σινά, τα νησιά της Ελλάδας, ό,τι είδα, πεθυμούμε μαζί - γιατί είμαστε πια ένα σώμα. Η Σειρήνα είναι σαν ψωμί και κρασί και με θρέφει. Χαίρομαι γιατί ολοένα νιώθω εντονώτερο en système d’ avalanche την καρδιά μου. Είναι νύχτα, φτάσαμε στη Tachkent, μα δε στάθηκα γιατί βιάζουμαι να πατήσω τη Σαμαρκάνδη. Αύριο μεσημέρι θα ’μαι εκεί. Ο Μέγας Αλέξανδρος, ο Ταμερλάνος, η γυναίκα που αγάπησε Bibi - Hαnum... Ανυπομονώ να δω τα περίφημα τζαμιά. Ήδη στο δρόμο ένιωσα πως μπήκα πια στην Ανατολή. Τα χιόνια λιώσαν, ο ποταμός Αμού-Δάρια, η λίμνη Αράλ, ξεσκλαβωμένοι από τους πάγους. Έπειτα η έρημη απέραντη του Καζακστάν, έπειτα καμήλες, σπίτια με δώματα, άντρες και γυναίκες με πλήθος χρώματα,

μιναρέδες λιγνοί στα χωριά, έπειτα μήλα άφθονα, και ήλιος και η γη σκεπασμένη χλόη και σε μια βδομάδα θα γιομώσει λουλούδια. Χαρά, ελευθερία, μοναξιά, σιωπή, άνοιξη γλυκύτατη στην καρδιά της Ασίας,η Σαμαρκάνδη περιμένει, πιο πέρα η Βουχάρα, πιο πέρα τα φημιστά ερείπια της παμπάλαιης πολιτείας Μερβ, που τη σκέπασε προ ενούς αιώνα α σιμούν... Kαι την ώρα που Σας γράφω, στο βαγόνι, στο τραπεζάκι μπροστά μου, ένας σωρός από τα περίφημα μήλα της Tachkent». 

  «Φτάσαμε στην Τασκένδη…

Νύχτα διάκρινα θαμαστά μήλα, έτρεξα… Θαμαστά, τεράστια μήλα,

και νιώθω πάλι πως όταν πεθάνω… μην ξεχάστε πως μια από

τις μεγαλύτερες χαρές της ζωής μου ήταν τα φρούτα. Και να μου

φέρετε σωρούς να τ’ αποχαιρετίσω… Βρίσκουμαι σε μια πόλη του

παραμυθιού από τις 1101 νύχτες [στη Σαμαρκάνδη]… Ως πολιτεία,

ως couleur asiatique, είναι απείρως ανώτερη της Ιερουσαλήμ. Εδώ

είναι η καρδιά της Ανατολής… Η Σαμαρκάνδη μου ήταν αποκάλυψη

θερμής, όλο χρώματα, Ανατολής. Η Βουχάρα έχει κάτι το κλασικό

ανατολίτικο: η γραμμή, το χρώμα, discrets και τρισχαριτωμένα για

μια ψυχή, που λαχταράει...''