Sergei Prokudin-Gorskii - Samarkand

In a photograph taken near Samarkand, Uzbekistan, an old man, probably an ethnic Tajik, holds birds he has just caught. Samarkand and its region were noted for wide diversity in ethnic groups, including Uzbeks, Tajiks, Persians, and Arabs as well as the more recently arrived Russians.” Taken by Sergei Prokudin-Gorskii c.1905-1915

                                   Samarkand Market Stalls

 

 Merchant at samarkand market-1911

 

  A boy sits in the court of Tillia-Kari mosque in Samarkand
1910

                               

Old Samarkand

Sart woman in purdah in Samarkand 1910

Sergei Mikhailovich Prokudin-Gorskii

Σαμαρκάνδη ή η απόδραση και το αναπόδραστο ...

Σαμαρκάνδη ή η απόδραση και το αναπόδραστοΗ Σαμαρκάνδη είναι ένας τόπος μυθικός, μια πόλη-σύμβολο του ανατολίτικου μυστικισμού, ένας πνευματικός χώρος, που μέσα από τους αραβικούς μύθους (ένας από τους οποίους σχετίζεται με την «απόδραση» και το «αναπόδραστο», τόσο της ζωής, όσο και του θανάτου) ανάγεται σε αρχετυπικό πολιτισμικό σύμβολο. Στον συγκεκριμένο μύθο γίνεται τόπος απόδρασης, αλλά και συνάντησης με το θάνατο. Η ιστορία μας περιγράφει την αγωνιώδη προσπάθεια του βεζίρη μιας ανώνυμης πόλης να ξεφύγει από το θάνατο, που τον κοίταξε στα μάτια, αναζητώντας καταφύγιο στη Σαμαρκάνδη. Εξηγεί στο χαλίφη γιατί πρέπει να φύγει και παίρνει την άδεια του, αλλά ενώ βρίσκεται καθ’ οδόν για τη μυθική πόλη, ο χαλίφης αναζητά το θάνατο και τον ρωτάει γιατί κοίταξε τον βεζίρη του απειλητικά. Ο θάνατος του απαντά πως δεν τον κοίταξε απειλητικά, ούτε είχε πρόθεση να τον τρομάξει. «Απλώς, όταν πέσαμε ο ένας πάνω στον άλλο, τυχαία μέσα στο πλήθος και τον αναγνώρισα, δεν μπόρεσα να κρύψω την έκπληξη μου, που πρέπει να τη θεώρησε απειλή». «Γιατί αυτή η έκπληξη;», ρώτησε ο χαλίφης. «Επειδή», απάντησε ο θάνατος, «δεν περίμενα να τον δω εδώ. Θα τον συναντήσω απόψε στη Σαμαρκάνδη». 

Υλικοί και πνευματικοί τόποιΗ ενασχόληση του Τάσου Χριστάκη με την αραβική τέχνη και το πνευματικό της υπόβαθρο (τον ισλαμικό μυστικισμό) είχε σαν αποτέλεσμα την δική του εκδοχή της «Σαμαρκάνδης», μια περίκλειστη ξύλινη κατασκευή που παραπέμπει σε σαρκοφάγο, φτιαγμένη με ιδιαίτερα περίτεχνο τρόπο (ο σχεδιασμός και η κατασκευή της κράτησε 3 χρόνια), δημιουργώντας ένα διάτρητο λαβυρινθώδες περίβλημα, με αναφορές στα «αραβουργήματα» της ισλαμικής τέχνης, που στη συνέχεια κάηκε, αποκτώντας το ιδιαίτερο μαύρο-γκρι χρώμα και την υφή του κάρβουνου.Το φως που «εγκλωβίζεται» και διαχέται στο εσωτερικό της κατασκευής (χάρη στο διάτρητο πλέγμα, σε συνδυασμό με έναν αμφίπλευρο καθρέφτη που τοποθετείται όρθιος κατά μήκος της κατασκευής) μεταλλάσσει το καμμένο ξύλο σε αυτόφωτη πηγή και το υλικό τελικά «εξαϋλώνεται» και πνευματικοποιείται. Η «Σαμαρκάνδη» είναι ένας τόπος που θυμίζει σαρκοφάγο, αλλά είναι γεμάτη φως, ένας κλειστός χώρος όπου, όμως, μπορείς να μπείς (κυριολεκτικά, χάρη στο εύρημα του καθρέφτη), ένα «άδειο» εσωτερικό, που το κενό του εμπεριέχει και αντανακλά όλο τον εξωτερικό κόσμο. Επιπλέον, το καθαρό ορθογώνιο σχήμα του «διαρρηγνύεται» με ένα ημισφαιρικό «εξόγκωμα» που «διεισδύει» απαλά στον εξωτερικό χώρο. Και οι εννοιολογικές προεκτάσεις είναι απεριόριστες…
Τάσος Χριστάκης - Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών Αθήνας. 

Svetlana Astakhova -H μεγαλοπρεπής και άγνωστη Σαμαρκάνδη